Wielkanoc, wraz z Bożym Narodzeniem, to dwa najpopularniejsze chrześcijańskie święta, których coroczne celebrowanie trwale zapisało się w polskiej kulturze. Tę pierwszą uroczystość obchodzi się w celu upamiętnienia męki, śmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa. Termin Wielkanocy bezpośrednio wiążę się z tak zwaną paschalną pełnią Księżyca, dlatego jest to święto ruchome. Ma miejsce wiosną, a dokładnie w którymś dniu wypadającym pomiędzy 22 marca a 25 kwietnia, kiedy to przyroda budzi się do życia.

Z Wielkanocą kojarzą się liczne rytuały, zwyczaje oraz tradycje o sprecyzowanej symbolice, które nadają temu wydarzeniu niepowtarzalnego charakteru i odpowiadają za rodzinną atmosferę. Co ciekawe, niektóre z nich są takie same dla wielu zakątków świata, z kolei inne w poszczególnych państwach przyjmują odmienną postać. Do tych mniej standardowych obyczajów należy chociażby: przebieranie się dzieci za czarownice (Finlandia), czytanie kryminałów (Norwegia), przystrajanie drzewek kolorowymi jajkami (Niemcy), czy przygotowywanie bogato udekorowanych kapeluszy (Stany Zjednoczone). A jak to wygląda w Polsce? Najbardziej znane symbole wielkanocne i ich znaczenie – poznaj je właśnie teraz.

Tradycje i symbole wielkanocne w Polsce

Wielkanoc w Polsce oraz poprzedzający ją okres to czas, w jakim ludzie realizują dużo specyficznych aktywności, na które raczej nie zdecydowaliby się w innych momentach w roku. Co ciekawe, istnieją zwyczaje, które nie są typowe dla całego kraju, tylko dla danych regionów. Do tej kategorii działań należą:

  • przygotowaniem do Wielkanocy jest Wielki Post, przed którym następuje karnawał będący idealną okazją do zabaw,
  • uczestnictwo w misteriach męski Pańskiej i Drogach Krzyżowych,
  • własnoręczne przygotowywanie palm na Niedzielę Wielkanocną,
  • Triduum Paschalne – trwający przez trzy dni (Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielka Sobota) czas modlitwy,
  • malowanie pisanek – istnieje cała masa różnorodnych technik zdobienia jajek,
  • święcenie (błogosławienie) pokarmów w Wielką Sobotę,
  • wysyłanie kartek wielkanocnych do znajomych, przyjaciół i rodziny,
  • dzielenie się jajkiem w wielkanocny poranek,
  • spożywanie wraz z rodziną śniadania wielkanocnego,
  • przygotowywanie świątecznego stołu, udekorowanego białym obrusem, świeżymi kwiatami i ozdobnymi stroikami,
  • oblewanie się wodą w Poniedziałek Wielkanocny (Śmigus-Dyngus),
  • uderzanie się po nogach wierzbowymi gałązkami,
  • wieszanie Judasza – kojarzy się ze stanowiącym powitanie wiosny topieniem marzanny, jest jednak ukaraniem zdrajcy, który wydał Chrystusa,
  • rytualny pogrzeb żuru i wieszanie śledzia (popularny na Kujawach, wiąże się z zakończeniem postu),
  • znane na Śląsku połykanie kuleczek bazi, co ma gwarantować dobre zdrowie,
  • przyrządzanie wielkanocnych potraw – żurku, białej kiełbasy, pieczonych mięs, pasztetów, warzywnych sałatek, faszerowanych jajek, a także domowego pieczywa i wypieków (np. babek, czy mazurków).

 

Powyższe wyliczenie z pewnością pokazuje, że tradycje, zwyczaje oraz symbole wielkanocne i ich znaczenie są niezwykle interesujące, a przez to przyciągające uwagę. Ludzie wzajemnie wymieniają się posiadaną wiedzą o tych obrzędach, zapamiętują te informacje, a gdy nadejdzie czas Wielkanocy, mogą zastosować je w praktyce. Warto zwracać na to uwagę, aby te piękne, symboliczne zachowania trwały i stanowiły inspirację nie tylko dla współczesnych ludzi, ale i dla przyszłych pokoleń. W efekcie ta najstarsza, obchodzona w Polsce uroczystość religijna, będzie ciągle żywa, nawet pomimo upływu czasu.

Czego symbolem jest jajko wielkanocne?

Trudno wyobrazić sobie Wielkanoc bez wielobarwnych i wzorzystych pisanek oraz kraszanek. Jajka stanowią wtedy składnik wielu dań, a dzięki temu, że są starannie pomalowane, cieszą wzrok każdego, kto na nie spojrzy. Uznaje się je za atrakcyjną wizualnie dekorację koszyczka ze święconką oraz wielkanocnego stołu. Dużą popularnością, zwłaszcza wśród dzieci, cieszą się także czekoladowe pisanki, które są pyszną przekąską. Pojawia się jednak pytanie – co oznacza jajko w kontekście tych Świąt? Jest symbolem Zmartwychwstania Chrystusa, wiary, życia, miłości, płodności i nowego początku. Bogactwo jego znaczeń sprawia, że kojarzy się ono również z siłą, urodzajem, nadzieją na lepsze jutro oraz wszystkim tym, co pozytywne i pełne radości.

Czego symbolem jest zając wielkanocny?

Wymieniając najpopularniejsze symbole wielkanocne i ich znaczenie należy wspomnieć także o zajączku. Nie ma on wiele wspólnego z samym chrześcijaństwem, jednak bardzo często tworzy święconkę, z którą udajemy się do kościołów w Wielką Sobotę. Symbolika tego świeckiego motywu nie jest w pełni oczywista, ale wyróżnia się pozytywnym nacechowaniem. Najczęściej zając kojarzy się z nadchodzącą wiosną, płodnością, dobrobytem, witalnością, nieustannymi przemianami, szczęściem, szlachetnością i oddaniem. Świetną atrakcją dla dzieci jest przynoszenie prezentów przez wielkanocnego zajączka. Jednocześnie warto podkreślić, że symbol ten stał się tak charakterystyczny, że trwale wpisał się w kulturę, co widać między innymi w filmach i serialach (nie tylko dla dzieci), w których jest on jednym z bohaterów.

Czego symbolem jest baranek wielkanocny?

Jakie są polskie symbole wielkanocne i ich znaczenie? Bez dwóch zdań trzeba wskazać, że głównym atrybutem tych świąt jest baranek wykonany z masy cukrowej, ciasta lub czekolady. Takie figurki wkłada się do wielkanocnego koszyczka, jak również ustawia na świątecznym stole w celach dekoracyjnych. Na przestrzeni lat baranek bardzo mocno zakorzenił się w tradycji chrześcijańskiej i wskazuje na postać Jezusa Chrystusa – stanowi jego metaforę. Symbolizuje on niewinność, posłuszeństwo, ofiarność, czystość, prostotę, łagodność oraz nadzieję na przezwyciężenie zła.

Pozostałe symbole w koszyku wielkanocnym

Symbolika wielkanocnego koszyczka jest bogata oraz zróżnicowana. Wszystko dlatego, że można włożyć do niego wiele produktów spożywczych, czy innych przedmiotów. Oprócz wymienionych powyżej jajek, zajączków i baranków, w koszyczku wielkanocnym obowiązkowo powinny znaleźć się również artykuły takie jak:

  • chleb – przykład podstawowego pokarmu, symbolizującego ciało Jezusa Chrystusa,
  • sól – zgodnie z wierzeniami przyprawa ta ma odstraszać zło i chronić przed zepsuciem moralnym,
  • wędlina i pieczone mięso – kojarzy się z dobrobytem, zamożnością, dostatkiem i zdrowiem,
  • chrzan – jest źródłem energii do działania i siły fizycznej,
  • bukszpan – ta wiecznie zielona roślina stanowi symbol wiosny oraz nadziei,
  • rzeżucha – wskazuje na przywiązanie do natury, symbolizuje życie i odrodzenie.

 

Spędzana w rodzinnym gronie Wielkanoc jest świętem pełnym nadziei oraz radości. Aby bardziej świadomie i jeszcze pełniej odczuwać sens tego wydarzenia, trzeba pamiętać o polskich obrzędach związanych z tym wyjątkowym czasem. Symbole wielkanocne i ich znaczenie to kwestia, nad którą warto się pochylić. Dobrym pomysłem jest propagowanie tych zwyczajów wśród dzieci. Pozwoli to zadbać o przekazywanie tradycji z pokolenia na pokolenie. Ten ciekawy temat niech zagłębiają także obcokrajowcy uczący się języka polskiego, którzy poszerzając swoją wiedzę o Polsce, muszą równocześnie dowiedzieć się czegoś o naszej kulturze.